Trafik kazası sonrası tazminat, araç değer kaybı ve hasar onarım süreçlerinin en kritik aşaması, tarafların kazadaki sorumluluk düzeyini belirleyen kusur oranının tespitidir. Kusur oranı; kazanın meydana gelmesinde hangi sürücünün ne kadar ihmali veya kural ihlali olduğunu matematiksel olarak ifade eder. Hukuk sistemimizde kusur dağılımı, ödenecek tazminat miktarını doğrudan çarpan etkisiyle değiştirir. 2026 yılı itibarıyla güncellenen TRAMER (Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi – SBM) kriterleri ve yargı pratikleri ışığında, kusur oranlarının nasıl belirlendiğini ve hatalı raporlara karşı hangi yolların izlenmesi gerektiğini detaylandıracağız.
Kusur Oranı Nasıl Belirlenir? Tespit Mekanizmaları
Kusur tespiti, kazanın türüne (maddi hasarlı, yaralanmalı veya ölümlü) bağlı olarak farklı merciler tarafından gerçekleştirilir.
Maddi Hasarlı Kazalarda SBM (TRAMER) Süreci
Sürücülerin kendi aralarında “Kaza Tespit Tutanağı” tuttuğu maddi hasarlı kazalarda, tutanak ve fotoğraflar sigorta şirketleri aracılığıyla Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) sistemine yüklenir.
- Mutabakat: Sigorta şirketleri kusur oranında anlaşırlarsa (Örn: %0 – %100), oran kesinleşir.
- Uyuşmazlık: Şirketler arasında görüş ayrılığı çıkarsa, dosya “Kaza Tespit Tutanağı Değerlendirme Komisyonu”na gider ve kesin karar burada verilir.
Resmi Kolluk Tutanakları
Ölümlü, yaralanmalı, kamu malına zarar verilen veya taraflardan birinin ehliyetsiz/alkollü olduğu kazalarda tutanak polis veya jandarma tarafından tutulur. Bu tutanaklar resmi belge niteliğindedir ve kusur dağılımında mahkemeler için temel dayanak oluşturur.
Kusur Oranı Çeşitleri ve Anlamları
Trafik hukukunda kusur oranları genellikle beş ana dilim üzerinden değerlendirilir:
| Kusur Oranı | Anlamı ve Sonucu |
| %0 Kusur | Sürücü tamamen haklıdır. Tüm zararı karşı tarafın sigortasından karşılanır. |
| %25 Kusur | Tali (ikincil) kusur durumudur. Hız sınırı ihlali gibi durumlarda verilir. |
| %50 Kusur | Her iki taraf da eşit derecede hatalıdır. Zararlar yarı yarıya paylaşılır. |
| %75 Kusur | Asli (birincil) kusurlu ancak karşı tarafın da hatası olduğu durumlardır. |
| %100 Kusur | Tam kusurdur. Kişi kendi zararını kaskosu yoksa cebinden karşılar. |
Asli ve Tali Kusur Ayrımı (Karayolları Trafik Kanunu)
Kusur belirlenirken 2918 sayılı Kanun’un 84. maddesinde sayılan “asli kusur” halleri önceliklidir.
- Asli Kusur Halleri: Kırmızı ışık ihlali, arkadan çarpma, geçme yasağı olan yerlerde araç geçme, karşı şeride girme, bölünmüş yolda ters yöne girme gibi ağır ihlallerdir. Bu ihlalleri yapan sürücü kural olarak %75 veya %100 kusurlu sayılır.
- Tali Kusur Halleri: Kazanın oluşumunda doğrudan neden olmayan ancak zararın artmasına veya kazanın önlenememesine yol açan (hız sınırını aşmak, dikkatsiz sürüş vb.) hafif ihlallerdir. Genellikle %25 oranında yansıtılır.
Kusur Oranına İtiraz Süresi ve Yöntemi
SBM veya kolluk tarafından belirlenen kusur oranının hatalı olduğunu düşünen taraflar için yasal itiraz yolları açıktır.
SBM Üzerinden İtiraz (5 İş Günü)
Kusur oranının SBM sisteminde açıklanmasından itibaren 5 iş günü içinde, sbm.org.tr adresi üzerinden “Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz” sekmesinden itiraz edilebilir. Bu aşamada yeni fotoğraflar, kamera görüntüleri veya kroki hataları sunulmalıdır.
Sulh Ceza Hakimliğine İtiraz (15 Gün)
Polis veya jandarma tarafından düzenlenen resmi tutanaklara karşı, tutanağın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine başvurularak tutanağın iptali veya düzeltilmesi talep edilebilir.
Sigorta Tahkim Komisyonu ve Dava Yolu
Eğer sigorta şirketleri veya SBM üzerinden sonuç alınamazsa, uyuşmazlık Sigorta Tahkim Komisyonuna veya Asliye Ticaret Mahkemesine taşınabilir. Mahkeme, dosyayı “Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi”ne veya bağımsız bilirkişi heyetine göndererek kusur oranını yeniden tespit ettirir. Mahkemenin belirlediği oran nihai ve bağlayıcıdır.
Kusur Tespiti Sorgulama Yöntemleri
Kaza dosyanızın durumunu ve belirlenen kusur oranını şu yollarla öğrenebilirsiniz:
- SBM İnternet Sitesi: T.C. Kimlik No ve Plaka ile sorgulama.
- E-Devlet: “Trafik Kazası Tutanağı Sorgulama” hizmeti.
- SMS Sorgulama: KTT yazıp boşluk bırakarak plakanızı 5664’e göndererek (ücretlidir).
Sonuç ve Değerlendirme
Trafik kazalarında kusur oranının tespiti, sadece bir yüzde değeri değil; tazminat haklarınızın sınırlarını çizen hukuki bir karardır. Hatalı tutulan bir kroki veya eksik beyan, haklı olduğunuz bir kazada sizi borçlu duruma düşürebilir. Bu nedenle kaza anında fotoğraf çekimi ve detaylı tutanak tutulması hayati önem taşırken; belirlenen kusur oranlarına yasal süreleri geçirmeden, teknik ve hukuki gerekçelerle itiraz etmek maddi kayıpları önlemenin tek yoludur.
Hukuki gerçeğin ortaya çıkması, delillerin doğru değerlendirilmesiyle mümkündür.
Bir yanıt yazın