6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 11. maddesine göre ticari işletme:
Esnaf işletmesi sınırlarını aşan düzeyde gelir sağlamayı hedefleyen, faaliyetleri sürekli ve bağımsız şekilde yürütülen işletmedir.
Bu tanımdan hareketle ticari işletmenin;
- Kazanç sağlama amacı taşıması,
- Süreklilik göstermesi,
- Bağımsız şekilde faaliyet yürütmesi
- Esnaf işletmesi ölçeğini aşması
gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu unsurların tamamının bir arada bulunması halinde bir işletme ticari işletme olarak kabul edilir.
Ticari İşletmenin Unsurları Nelerdir?
Bir işletmenin ticari işletme sayılabilmesi için dört temel unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekir.
1. Gelir Sağlama Amacı (Kazanç Amacı)
Ticari işletmenin en temel unsuru kâr elde etme amacıdır. Burada önemli olan fiilen kâr elde edilmesi değil, kâr elde etme niyetidir.
İşletme;
- Mal satışı,
- Hizmet sunumu,
- Ticari aracılık,
- Üretim veya dağıtım
yoluyla gelir sağlamayı hedefliyorsa, kazanç amacı unsuru gerçekleşmiş sayılır.
Zarar Eden İşletmeler Ticari İşletme Sayılır mı?
Evet. Bir işletme zarar etse bile, faaliyetini kâr amacıyla sürdürüyorsa, ticari işletme niteliği devam eder. Önemli olan sonuç değil, amaçtır.
2. Faaliyetin Sürekliliği
Ticari işletmenin varlığından söz edebilmek için faaliyetlerin devamlılık arz etmesi gerekir.
Geçici, arızi veya tek seferlik yapılan işler ticari işletme olarak kabul edilmez.
Süreklilik Nasıl Anlaşılır?
Süreklilik;
- Düzenli çalışma saatleri,
- Devam eden müşteri ilişkileri,
- Sürekli üretim veya satış,
- Organizasyon yapısı
ile ortaya çıkar.
Mevsimlik çalışan işletmeler (örneğin yazlık turizm tesisleri) her yıl düzenli olarak faaliyete geçiyorsa, süreklilik unsuru gerçekleşmiş sayılır.
3. Faaliyetin Bağımsız Şekilde Yürütülmesi
Ticari işletmenin bir diğer unsuru, faaliyetin bağımsız şekilde yürütülmesidir.
İşletme sahibi;
- Kendi adına,
- Kendi hesabına,
- Kendi riskini üstlenerek
faaliyet göstermelidir.
Bağımlı Çalışanlar Ticari İşletme Sahibi Sayılır mı?
Hayır. İş sözleşmesiyle çalışan kişiler, işletme sahibi değil işçi veya personel konumundadır. Bu kişiler bağımsızlık unsurunu taşımadıkları için ticari işletme sahibi sayılmaz.
4. Esnaf İşletmesi Sınırlarını Aşma
Ticari işletmenin en ayırt edici unsurlarından biri, esnaf işletmesi ölçeğini aşmasıdır.
Esnaf işletmeleri;
- Küçük ölçekli,
- Bedeni emeğin ağırlıklı olduğu,
- Sınırlı sermaye ile yürütülen
faaliyetlerdir.
Ticari işletmeler ise;
- Geniş sermaye,
- Kurumsal yapı,
- Organizasyon ağırlıklı
faaliyet gösterir.
Esnaf – Ticari İşletme Ayrımı Nasıl Yapılır?
Bu ayrımda;
- Sermaye miktarı,
- Çalışan sayısı,
- İş hacmi,
- Yıllık ciro,
- Organizasyon düzeyi
dikkate alınır.
Ticari İşletmenin Hukuki Özellikleri
1. Malvarlığı Bütünlüğü
Ticari işletme, maddi ve manevi unsurlardan oluşan bir bütündür.
Bu kapsamda;
- Taşınır mallar,
- Taşınmazlar,
- Marka ve patent hakları,
- Ticaret unvanı,
- Müşteri çevresi
ticari işletmenin parçalarıdır.
2. Devredilebilirlik
Ticari işletme, bir bütün olarak devredilebilir.
Devrin geçerli olması için:
- Yazılı sözleşme,
- Ticaret siciline tescil,
- Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan
şarttır.
3. Rehin ve Hacze Konu Olabilme
Ticari işletme, ekonomik değer taşıdığı için rehin ve hacze konu olabilir.
Ticari İşletmenin Hukuki Sonuçları
1. Tacir Sıfatının Kazanılması
Ticari işletme işleten kişi tacir sıfatını kazanır.
Tacir olmanın başlıca sonuçları:
- Basiretli iş insanı gibi davranma yükümlülüğü
- Ticari defter tutma zorunluluğu
- Ticaret siciline kayıt
- İflas hükümlerine tabi olma
2. Ticari Dava Rejiminin Uygulanması
Ticari işletmeden doğan uyuşmazlıklar ticari dava sayılır.
Bu durum:
- Görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olması,
- Yargılama usulünün farklılaşması
sonucunu doğurur.
3. Ticari Defter Tutma Zorunluluğu
Tacirler;
- Yevmiye defteri,
- Defter-i kebir,
- Envanter defteri
tutmak zorundadır.
4. İflasa Tabi Olma
Tacir sıfatını taşıyan kişiler, borçlarını ödeyemedikleri takdirde iflas hükümlerine tabi olurlar.
Ticari İşletme ile Esnaf İşletmesi Arasındaki Farklar
| Kriter | Ticari İşletme | Esnaf İşletmesi |
| Ölçek | Büyük | Küçük |
| Sermaye | Yüksek | Düşük |
| Organizasyon | Gelişmiş | Basit |
| Hukuki Rejim | Ticaret Hukuku | Borçlar Hukuku |
Sonuç
Ticari işletme kavramı, ticaret hukukunun merkezinde yer alır. Bir işletmenin ticari işletme sayılabilmesi için kazanç amacı, süreklilik, bağımsızlık ve esnaf sınırını aşma unsurlarının birlikte bulunması gerekir.
Ticari işletme statüsü;
- Tacir sıfatı,
- Ticaret siciline kayıt,
- Ticari defter tutma,
- Ticari dava rejimi,
- İflas hükümleri
gibi çok önemli hukuki sonuçlar doğurur.
Bu nedenle ticari işletmenin doğru şekilde tanımlanması, hem hukuki güvenlik hem de ticari istikrar açısından hayati öneme sahiptir.
Bir yanıt yazın