Türk hukuk sisteminde yargılama sürelerinin uzunluğu ve ticari hayatın gerektirdiği hız, uyuşmazlıkların çözümünde alternatif yöntemlerin geliştirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu kapsamda, 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe giren yasal düzenleme ile ticari davalarda arabuluculuk bir “dava şartı” haline getirilmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na eklenen 5/A maddesi uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması yasal bir zorunluluktur. Bu düzenleme, tacirler arasındaki uyuşmazlıkların uzman bir arabulucu eşliğinde, gizlilik prensibi çerçevesinde ve çok daha kısa sürede çözümlenmesini amaçlamaktadır.
Ticari Arabuluculuk Kapsamına Giren Davalar
Hangi davaların zorunlu arabuluculuk kapsamında olduğu, uyuşmazlığın hem “ticari” nitelikte olmasına hem de “para talebi” içermesine bağlıdır. Bu iki şartın bir arada bulunması, arabuluculuk bürosuna başvuru yapılması için temel teşkil eder.
Mutlak Ticari Davalar
Türk Ticaret Kanunu’nun 4. maddesinde sayılan ve tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari sayılan davalar bu kategoriye girer. Banka ve finans kurumlarıyla ilgili uyuşmazlıklar, fikri mülkiyet hukukundan kaynaklanan tazminat talepleri, borsa, sergi ve panayırlara ilişkin davalar mutlak ticari davalardır. Bu tür uyuşmazlıklarda para talebi varsa, doğrudan mahkemeye gidilemez.
Nispi Ticari Davalar
Her iki tarafın da tacir olduğu ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olduğu davalar nispi ticari dava olarak adlandırılır. Örneğin, iki şirket arasındaki mal satımından doğan fatura alacağı veya haksız rekabetten kaynaklanan maddi tazminat davaları bu kapsamda değerlendirilir.
Konusu Bir Miktar Paranın Ödenmesi Olan Talepler
Zorunlu arabuluculuk, sadece alacak ve tazminat talepleri için geçerlidir. Eğer dava sadece bir markanın hükümsüzlüğü, iflasın ertelenmesi veya bir kararın iptali gibi paradan başka bir talebi içeriyorsa arabuluculuk zorunlu değildir. Ancak bu taleplerle birlikte bir tazminat da isteniyorsa, tazminat kısmı için arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
Arabuluculuk Süreci ve Yasal Süreler
Ticari davalarda arabuluculuk süreci, iş hukukuna göre biraz daha esnek bir takvimle yönetilir. Ticari ilişkilerin karmaşıklığı ve delillerin incelenmesi ihtiyacı bu sürenin belirlenmesinde rol oynamıştır.
Karar Verme ve Görüşme Süreleri
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren uyuşmazlığı 6 hafta içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür. Zorunlu hallerde arabulucu bu süreyi en fazla 2 hafta daha uzatabilir. Toplamda 8 haftalık bir sürede uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması hedeflenir. Mahkemelerde yıllarca süren ilk derece yargılama süreçleri göz önüne alındığında, bu süre ticari işletmeler için büyük bir operasyonel avantajdır.
Başvuru Usulü ve Uzman Arabuluculuk
Başvuru, uyuşmazlığın karşı tarafının yerleşim yerindeki veya ticari faaliyetin yürütüldüğü yerdeki Arabuluculuk Bürolarına yapılır. Ticari uyuşmazlıklarda sistem üzerinden atanan arabulucunun, “Ticaret Hukuku” alanında uzmanlık eğitimi almış bir hukukçu olması esastır. Bu uzmanlık, tarafların ticari terimler ve piyasa koşulları çerçevesinde ortak bir paydada buluşmasını kolaylaştırır.
Toplantıya Katılmamanın Hukuki ve Mali Yaptırımları
Arabuluculuk her ne kadar gönüllü bir çözüm yöntemi olsa da “dava şartı” olması nedeniyle ilk toplantıya katılım kanuni bir zorunluluktur.
Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti Cezası
Taraflardan biri, hiçbir geçerli mazeret göstermeksizin ilk toplantıya gelmezse ve bu nedenle arabuluculuk süreci sonlanırsa, ağır bir yaptırımla karşılaşır. Bu taraf, dava sonunda tamamen haklı çıksa bile, davanın tüm yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir. Ayrıca, lehine vekalet ücretine hükmedilmez. Bu düzenleme, tarafların müzakere masasına oturarak çözüm iradesi göstermesini sağlamak için getirilmiş bir “caydırıcılık” mekanizmasıdır.
Anlaşma ve Anlaşamama Durumunda Sürecin Sonu
Görüşmelerin neticesinde düzenlenen son tutanak, davanın açılıp açılamayacağını veya alacağın nasıl tahsil edileceğini belirler.
İlam Niteliğindeki Anlaşma Tutanağı
Taraflar uyuşmazlığı bir uzlaşma ile bitirirlerse hazırlanan tutanak, taraflar ve avukatları tarafından imzalandığında bir “mahkeme kararı” (ilam) hükmünü kazanır. İşveren veya borçlu taraf bu tutanaktaki şartları yerine getirmezse, alacaklı taraf doğrudan icra takibi başlatabilir. Anlaşılan konular hakkında bir daha dava açılamaz; bu da uyuşmazlığın kesin olarak sona erdiği anlamına gelir.
Anlaşamama Tutanağı ve Dava Şartı Uyumu
Müzakerelerden bir sonuç alınamazsa arabulucu “Anlaşamama Tutanağı” düzenler. Bu belge, mahkemeye sunulacak olan dava dilekçesinin en önemli ekidir. Eğer bu tutanak olmadan dava açılırsa, mahkeme davanın görülmesine geçmeden “dava şartı yokluğu” nedeniyle davayı usulden reddeder.
Ticari Arabuluculuğun Tacirler İçin Avantajları
Ticari davalarda arabuluculuk, sadece mahkemeye gitmeden önceki bir engel değil, aslında şirketler için verimli bir yönetim aracıdır.
Gizlilik ve Şirket İtibarının Korunması
Mahkeme duruşmaları kural olarak aleni iken, arabuluculuk görüşmeleri tamamen gizlidir. Şirketlerin ticari sırları, bilanço detayları, üretim teknikleri veya sözleşme şartları dış dünyaya kapalı kalır. Bu durum, ticari itibarın korunması açısından paha biçilemez bir avantajdır.
Esnek Çözümler ve Gelecek Projeler
Mahkemeler sadece “haklı-haksız” tespiti yapar ve nakdi bir cezaya hükmeder. Arabuluculukta ise taraflar borcu yapılandırabilir, mal takası yapabilir veya uyuşmazlığı bir sonraki ortak projede indirim sağlayarak çözebilirler. Yani mahkemenin veremeyeceği yaratıcı ve ticari dostu kararlar bu masada alınabilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk, modern ticaret hukukunun en etkili enstrümanlarından biridir. Uyuşmazlıkların aylar hatta yıllar yerine haftalar içinde çözülmesine olanak tanırken, şirketlerin hukuk maliyetlerini ve stresini minimize eder. Ancak sürecin başarısı, masaya hazırlıklı oturmaya ve riskleri doğru analiz etmeye bağlıdır. Bir miktar paranın tahsili veya ödenmesiyle ilgili ticari bir krizde, arabuluculuğu sadece bir prosedür olarak değil, bir fırsat olarak görmek ticari başarının anahtarlarından biridir.
Sürecin profesyonel bir hukuki danışmanlık eşliğinde yönetilmesi, imzalanacak tutanağın gelecekte yeni uyuşmazlıklara yol açmasını önleyecek ve haklarınızı güvence altına alacaktır.
Bir yanıt yazın